گرم ترین نقطه زمین در ایران

وقتی کسی از شما می خواهد که یک مقصد یا جاذبه ای طبیعی را نشانش دهید، آنچه که بیشتر در ذهن تان شکل می گیرد، تصاویری از جنگل های انبوه و دریاچه ها و آبشارهاست. شاید کمتر کسی به نواحی بیابانی توجه کند و به زیبایی های آنها بیندیشد؛ اما واقعیت این است که کشور عزیزمان ایران، در کنار جنگل و دریا و آبشار و هزاران جاذبه طبیعی دیگر، بیابان های زیبایی هم دارد. مناطقی که یکدست به رنگ خاکی در آمده اند و سکوت و آرامش عجیبی را در خود دارند. رمل های گرم و شنی که لذت قدم زدن بر روی آنها تجربه ای به یادماندنی برای هر کسی می شود.

کارناوال کوله بارش را بسته و می خواهد به جاده بزند. امروز شما را با خود به یکی از مناطق بیابانی در نیمه جنوبی کشور می بریم؛ جایی که شهرتی جهانی دارد و حتا مسافرانی را از آن سوی مرزها به سوی خود می کشاند. بیابانی داغ که از آن با عنوان گرم ترین نقطه زمین نام می برند. با پین جاب همراه باشید.

یکی از جاذبه های منحصر به فرد طبیعی ایران هستند و نمونه آنها را در کمتر جایی می توان دید. برخی منظره کلوت های شهداد را چشم اندازی ماورایی توصیف می کنند و آن را فضایی وهم آلود می دانند. تفریحات هیجانی ماننند سافاری در این منطقه در انتظارتان است. به دلیل وجود کمپ کویری شهداد، امکانات خوبی دارد. گزینه ای جذاب برای کویرنوردی به ویژه در پاییز است. با عنوان گرم ترین نقطه کره زمین شهره شده است. بخشی از دشت لوت است که نامش در میراث جهانی یونسکو قرار دارد.

کلوت یعنی چه؟

کلوت به برجستگی هایی گفته می شود که بین شیارهای U شکل ایجاد شده اند. راس این برجستگی ها صاف به نظر می رسد؛ اما طرفِ رو به باد آن ها به صورت پرشیب و طرف دیگر آن ها به صورت کم شیب شکل گرفته است. این اشکال معمولا در رسوبات قدیمی و نرم دریاچه ها ایجاد می شوند و به شکل تپه‌های فرسایشی رخ می نمایند. کارشناسان بر این باورند که کلوت از دو واژه «کل» به معنای «آبادی» و «لوت» اسم همین منطقه یعنی دشت لوت، تشکیل شده است.

حالا که با کلوت آشنا شدید باید بگوییم که کلوت های شهداد در گستره ای ۱۱ هزار کیلومترمربعی شکل گرفته اند و برخی این منطقه را شهر افسانه ای کلوت ها می نامند. این عارضه طبیعی حدود ۲۰ هزار سال قبل در اثر فرسایش آبی و بادى، ایجاد شده است. زمین شناسان این منطقه را یکی از قطب های گرمایی زمین می دانند و ساکنان اروپای سبز برای دیدن آن به ایران می آیند. آن قدر طرفداران سفر به این منطقه زیاد شده اند که یک کمپ کویری هم در حوالی کلوت ها احداث شده است تا گردشگران به امکانات مناسب دسترسی داشته باشند.

کلوت‌ های شهداد از لحاظ شکل ناهمواری و شرایط پیدایش، پدیده ای بی نظیر در دنیا به شمار می روند و هنوز اصول و خواص پیدایش آنها در هاله ای از ابهام قرار دارد. این کلوت ها که از شمال به جنوب کشیده شده اند، حدود ۱۴۵ کیلومتر طول دارند و عرض شان از غرب به شرق به ۷۰ کیلومتر می رسد.

این سازه های طبیعی در موازات تل ماسه‌های بزرگ شرق دشت لوت واقع شده اند؛ دشتی که نامش در فهرست میراث جهانی یونسکو به چشم می خورد. در نزدیکی کلوت‎های شهداد و در دل دشت لوت، تمدنی با قدمت بیش از ۶ هزار سال کشف شده است. کارشناسان آثار بسیاری از جمله سفال، مجسمه و زیوآلات و قدیمی ‎ترین درفش جهان با نام «درفش شهداد» را از همین منطقه به دست آورده اند. این منطقه هم از نظر طبیعی پدیده ای منحصر به فرد است و هم از نظر تاریخی اهمیت فراوانی دارد.

گرم ترین؟

پروفسور پرویز کردوانی -بیابان‌شناس و استاد دانشگاه‌های تهران- کویر شهداد را از زیباترین کویرهای دنیا وصف می کند و منطقه کلوت ها را گرم ترین نقطه کره زمین می داند. وی بیابان دشت لوت شهداد را سرشار از عجایب و شگفتی‌‌ می داند که مردم ایران کمتر به آنها توجه کرده اند. او می گوید که در هیچ جای دنیا چنین کلوت‌های زیبایی دیده نمی شود. در سال ۲۰۰۵ نیز ناسا دمای هوا در این قسمت را حدود ۷۰٫۷ درجه سانتیگراد اندازه گیری کرد.

البته این نظریه تا به حال در جایی ثبت نشده است و زمانی صحرای آریزونای آمریکا با دمای ۶۳ درجه سانتیگراد گرم ترین نقطه شناخته می شد؛ حال آنکه دمای کویر شهداد، بیش از این حرف ها بوده و هست.

تفریحات

  • سافاری و گشت و گذار در میان کلوت ها
  • شترسواری
  • موتور چهارچرخ
  • پیاده روی و عکاسی
  • تماشای جلوه های آسمان

راه دسترسی

برای رسیدن به کلوت های شهداد، از کرمان وارد جاده، کرمان-بم شوید و راه تان را در مسیر سیرچ ادامه دهید. بعد از طی تقریبا ۳۵ کیلومتری به سیرچ می رسید. پس از رسیدن به سیرچ به جاده شهداد بروید. پس از چند کیلومتر به دوراهی شهداد و گلباف می رسید. از آنجا به راحتی به کمپ کویری شهداد و کلوت هایش بروید. مسیر تا جاده سیرچ بزرگراه دوبانده و امن است؛ اما پس از آن جاده ای کوهستانی و یک بانده در انتظار شماست.

ویژگی خاص مسیر: در این مسیر تا سیرچ هر چه جلوتر می روید هوا خنک تر می شود؛ اما با ورود به جاده شهداد، با هوایی که گرم و گرم تر می شود، غافلگیر می شوید. در مسیر جاده کرمان به شهداد، تونل طولانی بین قسمت گرمسیری کرمان و ییلاقی سیرچ وجود دارد که به عنوان طولانی ترین تونل جاده ای در ایران شناخته می شود. آب و هوای دو سمت این تونل با هم متفاوت است و این تفاوت دما به ویژه در فصل زمستان به خوبی لمس می شود.

شکل گیری کلوت ها

مهم ترین عامل شکل گیری کلوت ها باد و آب هستند. مهم ترین باد، بادهای ۱۲۰ روزه سیستان است که باعث فرسایش دیواره های کلوت می شود.

می گویند با هر بار بارش باران بر کلوت ها، آنها چهره ای تازه پیدا می کنند؛ اما براساس مطالعات این رودِ شور است که بیشترین تاثیر را بر کلوت ها می گذارد. این رود که در اعماق خشک ترین مناطق ایران جریان دارد، دیواره کلوت ها را مرطوب می کند و فرسایش آنها را آسان می سازد. این رود تنها رود دایمی در دل کویر لوت است و در تمام روزهای سال جریان دارد. رود شور از کوه های شمال غرب بیرجند سرچشمه می گیرد و پس از پیمودن مسیر پر پیچ و خم ۲۰۰ کیلومتری به سمت جنوب شرق به کوه نمک سریا و چاله معدن نمک (یا به قول محلی ها گود نمک) شهداد می رسد.

این رود از شور‌ترین آب‌ های جهان محسوب می شود و املاح معدنی زیادی دارد. دلیل شوری این رود گذر از بسترهای شور کویر است و تبخیر آب نیز در آن بی تاثیر نیست. این آب آن قدر غلیظ می شود که قبل از رسیدن به معدن نمک، شکلی شبیه ماست پیدا می کند.

سنگ بستر کلوت ها در برابر باد‌های شنی و ماسه‌ای فرسوده شده اند. عناصر سست این کلوت ها تحت فشار و تلاطم باد چاره ای جز فروریختن نداشته اند و همین باعث شده تا کلوت ها را به شکل امروزی شان ببینیم. در فاصله میان کلوت ها زمین پوشیده از ماسه بادی و در برخی قسمت ها رس لائی و رس قرار دارد.

البته نظریه های مختلفی در مورد نحوه شکل گیری این سازه های طبیعی وجود دارد که ما در اینجا آنچه اداره کل منابع طبیعی کرمان در مورد کلوت ها می گوید را برای تان نقل می کنیم:

کلوت ها حاصل فرسایش مشترک آب و باد هستند که با ایجاد شیارهایی در رسوبات ریزدانه ای اواسط سنوزوئیک به وجود آمده اند. این پدیده ها در مرکز یا حوضه های انتهایی چاله های داخلی فلات ایران به وجود می آیند. بسیاری از حوضه های مذکور کولابها و یا دریاچه هایی را در پست ترین نقطه خود تشکیل داده اند. در مرکز این قسمت ها گِل نرم متراکم و فشرده ،که حاصل رسها و سیلتهای حمل شده توسط آب و باد در دوره خشکی اخیر هستند، ته نشین شده است. در این سطوح پوشش گیاهی بوته ای به صورت پراکنده می روید و در حدفاصل آنها زمین برهنه است. از این رو فرسایش کاوشی باد در قسمتهای فاقد گیاه، به تدریج شیارهایی در امتداد جهت وزش باد ایجاد می کند و محل بوته ها به صورت پشته های برجسته ای باقی می ماند که در ترکستان و در اصطلاح جهانی به آن “یاردانگ “و در ایران “کلوتک” می گویند. جهت این کلوته غالبا “منطبق با مسیر بادهای غالب منطقه است.

وقتی از دور به این سازه های طبیعی نگاه می کنید، تصویر یک شهر بدون سکنه در ذهن تان تداعی می شود. برای همین است که بومی ها آن را شهر ارواح یا شهر جن و پری می خوانند.

پوشش گیاهی و جانوری کلوت ها

برای رسیدن به کلوت ها از شهر سیرچ هم گذر می کنید. وقتی از کوه های سیرچ -بلندترین کوه های کرمان- به سمت کلوت ها می روید، به وضوح پوشش گیاهی کم می شود. در طول مسیر درختان گز به صورت پراکنده به چشم می خورند و بوته‌های پراکنده ای از استراگال نیز قابل مشاهده هستند. استراگال گیاهی با تاریخچه طولانی در استفاده از طب سنتی چینی است و برای افزایش استقامت، قدرت و سرزندگی کاربرد دارد.

بوته های گز در حاشیه کلوت‌ها روی گلندان‌های ماسه‌ای ایجاد و با عنوان نبکا به یکی از جاذبه های منطقه تبدیل شده اند. این منطقه را می توان انتهای مرز نباتی دانست. با پیشروی به داخل کلوت گیاهان محو می شوند. از کویر‌های پای کلوت به سمت شرق و در داخل چاله‌های کلوت و روی کلوت‌ها زندگی نباتی معنایی ندارد.

جنس خاک و املاح موجود در آن چیزهایی نیستند که این نبود حیات را برای گیاهان توجیه کنند؛ جنس خاک کلوت‌ها از رس، ماسه و نمک است و جنس آن با آبادی‌ها و زمین‌های زراعتی حاشیه کلوت خیلی تفاوت ندارد. البته نمی توان منکر شوری خاک شد؛ اما این چیزی نیست که جلوی رشد هالوفیت ها را بگیرد؛ گیاهان شورپسند که می توانند نمک اضافی موجود در خاک را کم کنند. فقر آب هم توجیه کننده این وضعیت نیست چرا که در داخل کلوت‌ها به جز بارندگی سالیانه، سیلاب‌های کوه‌های اطراف نیز موجب تامین آب می شود. در اینجا تنها وجود بادهای سهمگین می تواند دلیل خوبی برای عدم رشد گیاهان باشد. این بادها گیاهان را از ریشه در می آورند و اجازه رشد را از آنها می گیرند.

این وضعیت در مورد زندگی جانوری نیز صدق می کند و در محدوده‌ای ۳۰ هزار کیلومتری، در دل لوت حیاتی به چشم نمی خورد. برای آنکه این موضوع را درک کنید باید به جسد سالم گاوی اشاره کنیم که در زمستان سال ۱۳۶۵ در کویر لوت پیدا شد. این جسد را ۱۵ سال پس از تلف شدنش پیدا کردند و بدون هیچ تغییری در اثر تابش خورشید خشک شده بود.

شهر افسانه ای کلوت

کلوت در منابع مختلف، بقایای شهری نفرین شده و ویران شمرده شده است. در کتاب های جغرافی‌نویسان صدر اسلام به وجود بقایای شهری ویران در پای کلوت اشاره شده است. در جنوب کلوت، اشیای برنزی و سفالی فراوانی پیدا کرده اند و با توجه به شرایط اقلیمی منطقه و غیرممکن بودن تجمع انسانی در اینجا، احتمال می دهند که این اشیا به شهری باستانی تعلق داشته باشند. منطقه ای مسکونی مربوط به گذشته های دور که چندین کیلومتر طول و عرض دارد.

قدمت این اشیا با توجه به بررسی های باستان شناسانه، هزاره دوم و سوم پیش از میلاد تخمین زده شده است. این آثار در لابه‌لای تشکیلات رسی و نمکی یافت شده اند که لوت را شکل داده اند و همین بر اهمیت شان می افزاید. بررسی این آثار حکایت از این دارد که کویری شدن این منطقه در زمان باستان رخ داده و احتمالا سکونتگاه ها به دلیل کویری شدن خالی از سکنه شده اند. البته در این میان نشانه هایی وجود دارد که احتمال از بین رفتن این تشکل های انسانی را بر اثر حادثه ای ناگهانی مطرح می کنند. به عنوان مثال آثار حرکت‌ سیل آسای آب روی بدنه کلوت ها وقوع یک سیل را نشان می دهد.

در اینجا این احتمال وجود دارد که بر اثر حرکت سیلی بزرگ به همراه گل، نمک و گچ کویری شهر در میان کلوت ها دفن شده است و دیگر اثری از آن دیده نمی شود. روایات تاریخی و آثار جغرافی نویسان نیز به وجود تمدن های بزرگی در گذشته این منطقه تاکید دارند؛ تمدن هایی که به دلایل مختلف از بین رفته و افسانه شهر لوت را بر سر زبان ها انداخته اند. کلوت ها تصویری از برج ها و خانه های ویران را در ذهن تداعی می کنند و انگار شهری ویران شده پیش روی ماست. شاید وجود شهری در گذشته حقیقت داشته باشد که از میان رفته و به یاد آن هر جا اشکال کلوت را دیده اند نام شهر لوت را بر آن گذاشته اند.

منبع: کارناوال

برچسب هاجاذبه توریستی جاذبه گردشگری شهداد کرمان کلوت کویر گردش گردش و تفریح گردشگری

دیدگاهتان را بنویسید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *